Blockchain kan btw-fraude helpen voorkomen? – Deel 1

Recentelijk las ik dit: ‘Blockchain kan btw-fraude helpen voorkomen‘. Als u mij een beetje kent dan weet u dat ik een fervent tegenstander ben van de hype rondom blockchain. Maar er altijd tegenaan schoppen is makkelijk. Dus ik ga eens even met u bekijken of btw-fraude door middel van een blockchain is te voorkomen.

Blockchain

Allereerst, wat is die blockchain ook alweer? Disclaimer: ik ben geen expert op het gebied van blockchaintech. Het is in ieder geval een database, een opslagmiddel voor gegevens. Alle gebruikers hebben een kopie ervan en zonder te technisch te worden, komt het erop neer dat je eenmaal opgeslagen gegevens niet meer kunt wijzigen of verwijderen zonder dat andere gebruikers dat merken. Er is geen centrale autoriteit die de integriteit bewaakt, dat doen de gebruikers zelf. Zelfs de term blockchain wordt verschillend uitgelegd, ik ben ervan overtuigd dat er een aantal blockchainadepten zijn die het al oneens zijn met de voorgaande uitleg. Lees anders de wiki: die legt het beter uit dan ik dat kan en het voordeel is dat mensen elkaar direct corrigeren.

Er is een gigantische hype rondom blockchain gecreëerd en sommige mensen dichten blockchain bijna mythische krachten toe met anarchistische trekjes omdat er geen centrale controleautoriteit meer is. Het krijgt het daarmee zelfs voor elkaar dat zogenaamde alu-hoedjes ermee aan de haal gaan. Dat is soms lachwekkend maar soms ook eng of zelfs onethisch. Zo zijn er mensen die beweren dat blockchain armoede gaat bestrijden of kanker kan genezen. Dat is erg ongemakkelijk omdat ze daarmee een uiterst valse hoop uitlokken en dat is ongepast bij zulke nare onderwerpen. Een database gaat geen ziektes genezen of een arm dorp voorzien van voedsel. Een database kan wel onderdeel vormen van een geheel aan technieken die zich daar op richten. Maar neemt u het van mij aan: de bitcoin is op dit moment de enige serieuze praktische toepassing van blockchain die op grote schaal wordt toegepast. Voor de rest zie ik blockchain als een hype, gebakken lucht en niets meer dan dat. In het kader van transparantie: er zijn veel mensen dat met mij oneens.

Ja, u merkt dat ik erg kritisch en cynisch ben. Maar ik wil het verder serieus benaderen dus ik ga uitleggen hoe een blockchain btw-fraude zou kunnen bestrijden en waarom dat wellicht ook zonder blockchain kan…

Btw

We moeten even het taaie belastingstelsel in want een korte uitleg van de btw is van belang. Btw staat voor ‘belasting over de toegevoegde waarde‘ en wordt ook wel omzetbelasting genoemd. Het is namelijk belasting die betaald moet worden over de omzet. Omzet is de prijs die een ondernemer ontvangt voor de verkoop van iets.

Wat veel mensen niet weten, is dat btw feitelijk een consumentenbelasting is. Ondernemers zouden niks te maken moeten hebben met de btw. De praktijk is anders: de belastingdienst legt de administratieve last voor de btw neer bij de ondernemer. Hij moet elke maand (of elk kwartaal/jaar) opgeven hoeveel btw hij heeft betaald aan leveranciers en hoeveel btw hij ontvangen heeft van klanten. De btw die hij betaalt heeft krijgt de ondernemer terug van de belastingdienst, de btw die hij ontvangen heeft betaalt hij aan de belastingdienst. Kortom, de ondernemer betaalt per saldo dus 0 euro btw. De ondernemer doet alleen de administratie en speelt voor bank. Het alternatief is dat de consument naast inkomstenbelastingaangifte ook btw-aangifte moet gaan doen. Slecht plan op dit moment dus vandaar dat dit bij de ondernemers wordt neergelegd.

Btw was de afgelopen tien jaar de op een na grootste inkomstenbron van de Rijksoverheid. In 2017 heeft de schatkist bijna 50 miljard euro aan btw ontvangen. Een verbetering van een 0,5% aan btw-inning levert al 250 miljoen euro op. Ik heb het dus niet over belastingverhoging maar een betere inning.

21% is het meest voorkomende btw-tarief. Stel dat een ondernemer iets verkoopt van 200 euro exclusief btw dan moet hij 200 x 0,21 = 42 euro btw optellen bij de verkoopfactuur. Hij moet dan een maand later die 42 euro aan de belastingdienst overmaken. Is zijn klant een consument dan betaalt die 242 euro en is de kous af. Is zijn klant ook een ondernemer dan betaalt die ook 242 euro maar kan hij die 42 euro btw een maand later weer terugvragen van de belastingdienst. En zo ziet u: de consument betaalt uiteindelijk de btw.

Hoe weet de ondernemer nu hoeveel btw hij moet betalen/ontvangen aan/van de belastingdienst? Dat is te herleiden uit z’n boekhouding. Elke ondernemer is verplicht om een administratie te voeren. Een boekhouding maakt daar onderdeel van uit. Enigszins wat kort door de bocht: van een maand telt hij alle btw van de verkoopfacturen op en trekt daar alle btw van de inkoopfacturen vanaf. Is dat een positief getal? Dan moet hij dat verschil betalen aan de belastingdienst. Is het een negatief getal? Dan krijgt hij dat terug van de belastingdienst.

Bijna klaar, nog één ding. De btw is een zogenaamde aangiftebelasting. Dat betekent dat je zelf moet aangeven hoeveel belasting jij denkt te moeten betalen of ontvangen. Vervolgens moet je dan ook daadwerkelijk het gaan betalen zo gauw je de aangifte hebt gedaan. Tenzij je natuurlijk geld terugkrijgt. Voor de btw geldt dan bijvoorbeeld dat je uiterlijk op 30 april aangifte moet doen over de maand maart. Maar je moet ook uiterlijk op die 30 april de btw betaald hebben die je volgens je eigen aangifte eventueel schuldig bent.

Kortom, btw: je voert een beetje boekhouding voor de belastingdienst als ondernemer.

Frauderen met de btw

Disclaimer: Hieronder beschrijf ik vermoedelijk strafbare werkwijzes. Ze staan hier ter illustratie om de bestrijding ervan in context te kunnen brengen. Het blijft het overtreden van de wet en dat moet u simpelweg niet doen. Misschien ontdekt u zelfs dat u op dit moment iets doet wat niet mag.

Valt er wat te rommelen in je eigen voordeel met de btw als ondernemer? Jawel en het is niet mijn bedoeling om hier een handleiding ‘hoe til ik de Belastingdienst en daarmee mijn eigen medeburgers’ op te schrijven. Maar voordat je iets wil bestrijden moet je weten wat je wil bestrijden…

De grootste zwakte zit in het feit dat de btw een aangiftebelasting is. Zoals gezegd ligt het initiatief tot het doen van de aangifte en het betalen ervan bij de ondernemer zelf. Hij kan invullen op de aangifte wat hij wil. De Belastingdienst checkt dat in principe niet op dat moment. Er lijken wel geautomatiseerde checks in te zitten zodat je niet 10 miljoen euro kan terugvragen en vervolgens op de Kaaimaneilanden ervan kan gaan genieten. Maar er valt nogal wat te spelen met bedragen en data. Laten we eens kijken wat een van de risico’s zijn voor de Belastingdienst. Ik versimpel het wat door net te doen alsof er alleen in het binnenland facturen aan elkaar uitgereikt worden.  Waar noodzakelijk leg ik het fiscaal jargon uit.

De fraude

Ante- en postdateren lijkt de meest voorkomende vorm van btw-fraude te zijn. Het is qua zwaarte vaak vergelijkbaar met wildplassen: het gebeurt veel, het mag niet maar de kans dat je gepakt wordt is vrij klein en tenzij je dit op heel grote schaal doet zul je ook nog niet direct zwaar in de problemen komen. Klein bier dus maar het mag gewoon niet.

Antedateren in deze context betekent inkoopfacturen in een te vroege btw-aangifte meenemen. Stel je ontvangt een inkoopfactuur met factuurdatum 2 mei. Dan krijg je de btw daarover fysiek pas in juni terug. Je moet echter op dat moment ook nog btw-aangifte doen over april. Dus je zet de factuur in je boekhouding op factuurdatum 30 april en je vraagt de btw mooi in de aangifte van april terug en dus fysiek in mei. Zo krijg je de btw maximaal 30 dagen eerder terug dan wanneer je er wettelijk recht op hebt.

Postdateren in deze context betekent verkoopfacturen in een te late btw-aangifte meenemen. De btw die je de dan moet betalen aan de Belastingdienst betaal je dan maximaal 30 dagen te laat.

Bovenstaande klinkt wellicht wat ingewikkeld maar het komt erop neer dat je de btw te vroeg terugvraagt of te laat betaalt. Dit doe je meestal als je wat krap in je liquiditeit zit. Je leent namelijk op deze manier renteloos geld bij de Belastingdienst. Uiteindelijk betaal je wel netjes wat je moet betalen, alleen je rommelt met de momenten waarop je netjes betaalt/ontvangt.

De praktijk van het ‘omdateren’ van facturen is vooral aantrekkelijk bij grote investeringen. Als je iets koopt van een 100.000 euro dan betaal je daar 21.000 euro btw over. Die 21.000 schiet je dus voor en totdat je het terug kunt vragen van de Belastingdienst mis je dat bedrag op je bankrekening. Ja inderdaad, ondernemers spelen op dat moment voor bank.

Het tegengaan

We kijken eens even vanuit de Belastingdienst naar bovenstaande. Hoe kun je ante- en postdateren tegengaan? Je kunt dit in z’n geheel voorkomen door álle facturen van álle ondernemers te controleren, elke maand weer. Dat is onmogelijk… toch? Nou ja, misschien helpt de blockchain.

Een van de basiscontroles is dat tegenover elke inkoopfactuur een verkoopfactuur staat. Ik heb een inkoopfactuur waar 200 euro btw op staat, dan heeft mijn leverancier een verkoopfactuur waar 200 euro btw op staat. Het is een en dezelfde factuur. Alleen bij mij is het een inkoopfactuur, bij de leverancier een verkoopfactuur.

Blockchain

Tot zover het eerste deel. Ik geef u een opzet mee die ik bedacht heb. In deel 2 bespreek ik die verder en is die misschien zelfs nog wat aangepast.

U mag alvast schieten: @LoranKloeze